Bố tôi (2)

Tối qua gọi điện nói chuyện với bố. Ông đang ở quê. Hơn năm nay, ông bà tôi trong quê già yếu, mà ở quê neo người, con cháu cứ dần dần đi học đi làm ở xa hết, nên bố tôi thường xuyên về quê trông nom chăm sóc các cụ gần trăm tuổi. Mỗi tháng ông chỉ ra Hà Nội vài ngày thăm vợ con, các cháu, và họp chi bộ, rồi lại tất tả lên xe khách đi gần 300 km về quê.

- Vừa rồi bố có xem thời sự không?

- (im lặng) Thì mọi chuyện vẫn thế thôi mà.

Giọng ông có vẻ cam chịu, pha chút gì như băn khoăn, ngường ngượng.

- Thế đầu tháng tới bố có ra Hà Nội không?

- Có chứ.

Tôi biết là ông vẫn tham gia sinh hoạt chi bộ vào ngày mùng 3 hàng tháng, không bỏ một buổi nào. Tôi chỉ không hiểu ông thấy gì hay ho ở những buổi họp đó.

- Bố vẫn đi họp chi bộ à? Ngay cả khi đảng của bố bỏ qua, bao che cho những kẻ vi phạm kỷ luật đảng?

- Vừa rồi nghe nói họ định kỷ luật một đồng chí trong BCT, là ai thế hả con?

- Bố không biết thật sao?

Tôi sốc, giận sôi lên, vội chào bố rồi cúp máy.
Việc của đảng, bố là đảng viên, sao lại hỏi tôi? Mà đảng có giấu nhân dân những việc bê bối thì cứ giấu, nhưng sao lại giấu cả các đồng chí của mình? Dân ta bây giờ ai chẳng biết những kẻ mà ai cũng biết là ai đấy. Sao bố tôi lại không được biết! Một đảng viên gần 40 năm tuổi đảng như bố tôi, cả đời đi làm một công chức bình thường, khiêm nhường, trong sạch, đến lúc về hưu gia tài cũng chỉ có cái xe đạp cà tàng! Một đảng viên tuyệt đối tin tưởng vào lý tưởng đẹp đẽ của đảng, khi không phản biện được những lý lẽ của anh em tôi, thì vẫn khăng khăng: "Đảng sẽ nhận ra khuyết điểm! Đảng sẽ thay đổi!". Một người chưa bao giờ bỏ các buổi sinh hoạt đảng (con trai tôi sinh ngày 3 tháng 8, thường phải tổ chức sinh nhật sang ngày khác, nếu không ông nội sẽ vắng mặt vì bận họp chi bộ). Một người sẵn sàng mặc áo rách, nhưng chưa bao giờ chậm đóng đảng phí, chưa bao giờ đọc các thứ báo chí mà người ta gọi là "lề trái" và đảng cấm ông đọc. Một người không bao giờ từ chối các công việc chi bộ giao cho, từ đi phát báo, vận động bà con dân phố, cho đến tổ chức Trung thu cho các cháu thiếu nhi ... Một người như bố tôi phải có quyền được biết đích danh đồng chí nào của ông đã vi phạm kỷ luật của tổ chức, đã phản lại lòng tin của những đảng viên như ông, tuy không có chức quyền, nhưng tận tụy và trung thành với sự nghiệp của đảng. Thế mà bố tôi đã và sẽ không biết được sự thật nhớp nhúa đó.

Chẳng ai mong chờ gì ác quỷ bỗng dưng trở thành thiên thần, nhưng trong những ngày qua, hẳn nhiều người vẫn hy vọng vào hai chữ Liêm Sỉ. Niềm hy vọng cuối cùng của họ đã bị đánh cắp, bị chà đạp không thương tiếc. Lòng tin là cái thứ mất rồi không lấy lại được, như bát nước đã đổ đi.

Tôi không dám nói cho bố biết những điều tôi nghĩ, tôi biết, vì không muốn bố buồn và đau lòng. Bố đã già. Nhưng các con tôi sẽ phải biết tất cả, để chúng có thể tự lựa chọn cho mình cuộc sống mà chúng muốn, một cuộc sống tích cực và tốt đẹp hơn.

- Bố tôi (1)

Vườn 'treo' Mỹ Đình

Suốt tuần qua, chủ đề Thái Nguyên, Trường, Lớp chiếm trọn tâm trí trong Quán mình. Bài "Trường Độc Lập" thoắt cái nhẩy lên vị trí số 1 và chắc sẽ còn tại vị ở đó rất rất lâu  (hơn 200 view, gấp 5 lần những bài khác). Vậy nên tớ đặt cái tựa bài này là vườn "treo", cốt để câu view tí thôi. Chứ nói nôm na dân dã thì là: "Cây hoa giấy nhà tớ".

Cây hoa giấy nhà tớ mua về đã gần chục năm, từ khi nó còn bé tẹo trong cái chậu sành cũng bé tẹo. Từ hồi nhỏ nó đã ra hoa liên tục, tháng nào cũng có hoa, có khi vài đợt, mà lại sống khoẻ, ít phải chăm sóc tưới tắm.

Năm năm trước nhà tớ chuyển lên chung cư Mỹ Đình, mang cây hoa giấy theo, đặt ngoài ban công. Ban công vốn không rộng rãi, lại là nơi giặt và phơi đồ, nên vườn treo chỉ có duy nhất MỘT cây hoa giấy này thôi. Thực ra dạo mới chuyển về, tớ cũng bày vẽ mấy chậu cây cảnh và cả bể cá cảnh ngoài ban công. Nhưng rồi nắng nóng quá, chẳng cây nào chịu nổi, cá cũng được ít bữa là ngáp ngáp (dù bể cá để trong bóng râm). Ban công hướng chính tây, trên tầng 11, mỗi chiều hè nắng thiêu thì thôi rồi ! Chỉ mình cây hoa giấy trụ được. Những ngày nắng quá, nó cũng héo rũ xuống, nhưng chỉ cần được uống tí nước, nghỉ qua đêm lấy sức, là sáng ra nó lại kiêu hãnh khoe những chùm hoa rực rỡ màu hồng phớt tím.

Nó giờ đã lớn hơn nhiều, nhưng vẫn ở trong cái chậu bé ngày nào, đất vẫn đất ấy. Chiều chiều, bé Nam nấu cơm thì tưới cho cây bát nước vo gạo. Mọi người bảo tưới cây nước vo gạo thì tốt, chắc vậy, nhưng tớ thấy gạo giờ xay xát sạch bóng, nước vo trong veo, chứ không có nhiều chất như gạo quê ngày xưa nước vo còn đem nuôi heo được. Lâu lâu tớ mới cho cây tí bã chè. Có chăm bón gì lắm đâu, vậy mà nó vẫn lớn, vẫn mọc cành lá um tùm, lâu lâu phải tỉa bớt cho khỏi vướng ban công. Và nhất là nó vẫn đều đều ra hoa, quanh năm, mùa hè cũng như mùa đông. Lạ thế !

Ảnh: httpblogs.ipm.ua

Hồi ở Nga, tớ thường ngạc nhiên, thán phục thiên nhiên cây cỏ xứ lạnh sao chịu rét giỏi thế, sức sống mãnh liệt thế. Cả mùa đông dài 4-5 tháng trời cây cỏ chìm trong băng giá, rụng không còn chiếc lá nào, trơ cành khô khốc khẳng khiu. Thế mà chỉ chớm chút hơi ấm mùa xuân, tuyết còn chưa tan hết, cây cỏ đã nhú mầm, bung ra, vươn ra, rồi, rất nhanh, nở hoa rực rỡ. Con người xứ ấy cũng thế: to lớn, mạnh mẽ, phát triển nhanh, dậy thì sớm (bọn trẻ 12-13 tuổi đã đầy đặn, phổng phao như người lớn).

Với cây hoa giấy, tớ lại khâm phục sự dẻo dai của nó. Sao mà nó giống dân Việt ta vậy: chịu đói, chịu khát, chịu mưa nắng dập vùi, chiến tranh liên miên, cực khổ bao đời, mà vẫn kiên cường, gan góc để sống.

Cách đây hơn năm, thương cây hoa giấy chẳng được chăm bón gì, tớ nghe ai đó bảo, tưới cho nó ít nước tiểu, và suýt làm nó đi tong. Chả là mình dốt, tưới đặc quá (dù đã pha loãng với nước lã, nhưng vẫn quá đặc). Thế là chỉ trong vòng một tuần sau, cây héo rũ, rụng hết hoa, hết lá. Và nó bắt đầu khô. Đầu tiên là những cành con khô khốc, bẻ giòn tan. Rồi cành to hơn cũng khô. Tiếp đến cành chính. Sau một tháng, thân cây cũng bắt đầu khô. Sau bao nỗ lực tưới tắm cứu nó trong vô vọng, thì tớ quyết định bỏ nó đi, cả nhà tiếc lắm. Nhưng ở chung cư, muốn bỏ vừa vào ống xả rác thì phải cắt nhỏ cành và thân cây. Và trong lúc tẩn mẩn cắt cái cây, tớ phát hiện gần gốc có một cái mầm tí xíu bắt đầu nứt ra, bé bằng đầu tăm. Mừng quá, lại tiếp tục chương trình cấp cứu hồi sức: tưới nước liên tục cho trôi bớt, loãng bớt "dung dịch", thay 1/2 chậu đất cũ bằng đất ruộng. Một tuần sau, cái mầm nhú ra hẳn từ đoạn gốc ngắn ngủi còn lại. Cả nhà reo mừng.

Và cái cây hoa giấy bất tử ấy đây, ảnh vừa chụp sáng hôm nay. Sau mấy hôm mưa bão số 5, hoa bị rụng mất nhiều, cành lá xác xơ, nhưng mình vẫn thấy đẹp mê!

Lần đầu đi máy bay

Bố mẹ mình quyết định đi Buôn Mê Thuột thăm bà cô mình bị ốm nặng, rồi tiện đường sang Gia Lai dự đám cưới đứa em họ bên nội, gọi bố mình là bác ruột.

Các cụ định đi tàu vào Nha Trang, ở đó mình cũng có bà cô ruột khác, rồi đi ô tô lên cao nguyên. Nhưng bà cô ấy đằng nào cũng đi cả gia đình lên Buôn Mê Thuột lẫn Gia Lai, tức là mọi người đều sẽ gặp nhau ở Tây nguyên, nên mình thuyết phục bố mẹ đi máy bay thẳng đến BMT: nhanh, đỡ mệt, mà lại mua được vé giá khá bèo - 1 triệu 200 ngàn một vé HAN-BMT một chiều, chỉ đắt hơn vé tàu chút xíu. Bố mẹ ưng liền, nhưng chỉ lăn tăn chưa đi máy bay bao giờ, không biết đi ra sao. Mình phải hứa sẽ đưa các cụ ra tận máy bay (nói vậy thôi chứ đến cửa an ninh là stop).

Tiếp theo là các bài thuyết trình từ A đến Z các điều cần biết khi đi máy bay, từ việc xếp hành lý, không mang theo các đồ vật bị cấm (kể cả kem đánh răng hi hi), cách check-in, qua cửa an ninh, những giấy tờ gì gì, ... cho đến trên máy bay gấp mở bàn ăn ra sao, túi nôn để ở đâu, ... sử dụng toilet thế nào. Nói vậy bởi nhớ lại hồi mình học tiếng Nga ở Thanh xuân chuẩn bị đi du học, người ta toàn dạy Ngoại ngữ với Đạo đức, mà chẳng ai chỉ bảo phải cầm dao cầm dĩa thế nào, hay xử sự thế nào trên máy bay. Thế cho nên mới có chuyện mấy bạn học sinh nhà ta, hôm qua còn đi cày, hôm nay lên máy bay đâu biết đóng mở cái cửa toilet thế nào, rồi người khác xông vào thấy anh chàng đang ngồi, mặt đỏ bừng bừng. Rồi hai cô cùng chui vào toilet một lúc, làm mấy anh Tây mắt tròn mắt dẹt tưởng lesbies.  Rồi có anh đứng cả tiếng trong toilet vì không biết làm sao cho nước chảy ra để rửa tay. Tất nhiên đó là chuyện 25 năm trước, giờ dân ta cũng đã văn minh hơn nhiều rồi.

Thế là trưa qua gọi taxi đưa bố mẹ ra Nội Bài. Mẹ mình còn hay bị say xe, từ nhà đến sân bay đã xanh mặt. Đã thế lại phải đi bộ lẽo đẽo theo mình từ tầng 2 xuông tầng 1, vì điểm check-in của chặng HAN-BMT bị chuyển xuống tầng 1, sau đó lộn lại tầng 2 để vào phòng chờ. Ở chỗ kiểm tra an ninh thấy bố mẹ đứng mãi không đi, rồi thấy lục tung túi xách tìm gì đó, rồi thấy chạy ra đưa mình cái kéo gập loại để cắt móng tay dính ở chùm chìa khóa. Lúc bố mẹ bắt đầu lên máy bay mình mới về. Cũng hơi lo lắng vì đêm qua bão số 4 đổ bộ vào Miền Trung, chiều qua mấy chuyến bay Huế, Đà nẵng, Buôn Mê Thuột phải hủy. Đáng lẽ mình phải quyết đoán bỏ béng mấy cái vé đi, mua vé khác bay hôm sau cho lành. May quá máy bay cất cánh đúng giờ.

Canh chừng máy bay đã đến BMT, mình gọi điện thấy tò tí te. Gọi mấy lần không được. Lo thực sự. Rồi 2 tiếng sau mẹ gọi mới biết ở BMT mưa to quá, máy bay không hạ cánh được, phải bay vào Sài Gòn, ngồi phòng chuyển tiếp. Thương hai cụ đoạn trường long đong. Đành phải dặn cứ bình tĩnh, luôn đi theo đoàn. Nếu đói thì một người đứng với đoàn, một người ra phòng chờ mua đồ ăn. Điện thoại di động phải luôn túc trực, tránh lạc, vì Tân Sơn Nhất to và đông người thế. Rồi đến 18h thì cả đoàn được đưa về khách sạn nghỉ đêm. Có thể thở phào nhẹ nhõm. Thậm chí nếu là mình gặp cảnh này, mình còn thấy khoái là khác: tự dưng được đi chơi Sài Gòn một tối miễn phí, sẽ a lô mấy đứa bạn quen ra quán bia, hoặc nếu sớm sủa thì phi ra phòng trà Tiếng Tơ Đồng hoặc M&Tôi nghe nhạc cho đã. Nhưng các cụ già 70 tuổi không dám, và cũng không thích lang thang ra đường nơi thành phố lạ hoắc, thêm nữa về đêm trời mưa to.

Sáng nay nghe bố mình bảo người ta dẫn đi ăn, rồi chở ra sân bay. Khoảng 4 tiếng sau thì báo đã về đến nhà bà cô ở BMT. Lại thấy mẹ khoe bay máy bay khỏe re, không bị say như đi ô tô. Hôm nay ở BMT trời quang, còn ở Hà Nội cũng nắng đẹp rực rỡ.
Trút được gánh nặng trong lòng.

Bố tôi

Bố tôi năm nay 69 tuổi. Gần chục năm nay ông nghỉ hưu, chỉ quanh quẩn ra vào dọn dẹp nhà cửa, chăm sóc lũ cháu nội cháu ngoại, tưới cây, tỉa hoa, nuôi chim và đi ... sinh hoạt đảng.

Bố tôi là người hiền lành nhất mà tôi biết trên đời. Không bao giờ tôi thấy ông cáu giận, tức tối. Lần duy nhất tôi bị bố đánh đòn là khi tôi 5 tuổi. Bữa đó hai bố con đi đâu đó, gần về đến nhà thì có báo động (máy bay Mỹ ném bom). Bố giục tôi đi mau về nhà xuống hầm trú ẩn, nhưng tôi nhanh chân chui tọt ngay vào cái địa đạo gần đó. Bố đi trước không biết, về nhà rồi không thấy con mới tá hỏa, kệ máy bay Mỹ quần trên đầu, chạy đi tìm tôi. Còn tôi khi vào địa đạo lại gặp ngay mấy thằng bé trong xóm cũng trú ở dó, mới rủ nhau moi đất sét nặn "pháo đền", mải chơi còi báo yên lâu rồi không biết. Mãi sau lò dò về, gặp bố hớt hải đi tìm, bị ông cho mấy roi quắn đít. Sau tôi hiểu ông đánh đòn không phải vì tội tôi la cà, mà như để giải tỏa nỗi sợ hãi không biết thằng con sống chết ra sao trong lúc bom ném tơi bời.

Rất lâu về sau, khi bố tôi đã về hưu, có ông thầy tướng số nói với tôi: "cậu có ông bố có quý tướng, nhưng hiền lành quá nên chẳng nên công danh gì". Tôi không tin chuyện tướng số nhưng riêng vụ này ngẫm thấy đúng. Bố tôi không bon chen vụ lợi, chẳng biết nịnh nọt chạy chọt, không bao giờ làm hại ai, thậm chí không làm phật lòng ai. Cả đời ông chỉ biết chăm lo làm công chức quèn, hơn 40 năm đi làm, lên được chức cao nhất là tổ trưởng tổ thống kê (gồm 5-6 người) ở phòng kế toán thống kê khu gang thép Thái nguyên. Cho đến lúc về hưu, gia tài của ông chỉ có một chiếc xe đạp và mấy cuốn sách (trong đó có quyển "Ruồi trâu" và "Thép đã tôi thế đấy" mà tôi đọc thuộc từ khi còn nhỏ). Ba anh em chúng tôi đều yêu quý và kính trọng ông.

Mọi thứ chi tiêu trong gia đình 5 miệng ăn đều do một tay mẹ tôi bươn chải lo toan. Hồi đó là thời bao cấp khó khăn, mẹ trồng rau mang ra chợ bán, rồi thỉnh thoảng về thăm quê ngoại ở ngoại thành Hà Nội cũng tranh thủ xách ít chè thái về bán kiếm thêm tiền nuôi con. Thế mà ở cơ quan người ta cũng xì xào chuyện mẹ đi buôn, rồi chi bộ lôi bố ra phê bình. Về nhà ông nói với vợ, mẹ tôi nổi xung: "Chẳng đoàn chẳng đảng thì thôi, theo đảng mà con tôi chết đói theo làm gì". Bố tôi chỉ biết cười buồn. Thế rồi mẹ tôi bị cho nghỉ hưu non. Bà khóc đỏ mắt một ngày, rồi lao ra chợ, bán rau, bán khoai lang, làm đèn ông sao bán dịp Trung thu, làm sữa chua, bán trứng vịt lộn ... Thế mà rủng rỉnh tiền nuôi tụi tôi ăn học, lại còn sắm được cái TV đen trắng từ năm 1985. Sau này bà còn dành dụm được tiền mua căn nhà ở Hà Nội mà ông bà ở bây giờ. Đối với mẹ, anh em chúng tôi không chỉ yêu mà còn vô cùng kính phục.

Bây giờ bố tôi nghỉ hưu, nhưng ông vẫn sinh hoạt đảng đều đặn, tham gia chút công tác xã hội ở phường. Tôi biết ông vẫn một lòng tin đảng. Sinh nhật cháu nội ông (cu Việt con tôi) tổ chức hàng năm lại vào đúng ngày ông sinh hoạt đảng định kỳ, lần nào ông bận đi họp. Thế là nhà tôi phải tổ chức sinh nhật Việt lệch ngày đi để ông được tham dự cùng cả đại gia đình.

Thỉnh thoảng, tôi với ông vẫn tranh luận về chuyện xã hội, chuyện chính trị. Ông thừa nhận những tiêu cực trong cuộc sống, nhưng không chấp nhận lý giải nguyên do mà tôi đưa ra: rằng đảng phải chịu trách nhiệm về thực trạng đất nước hiện nay. Sau sợ bố buồn, tôi cũng ít nói chuyện này với ông, lại bảo thằng em trai vốn tính nóng như lửa về nhà đừng tranh luận những chuyện tiêu cực ngoài đời, vì nó với bố cứ động đến chủ đề ấy là bực bội cáu kỉnh, chứ không nhẹ nhàng như tôi.

Rồi một hôm, tự nhiên ông hỏi tôi một cách nghiêm trang về cái Công hàm mà ông Phạm Văn Đồng ký năm 1958. Tôi vào mạng lôi về đọc nguyên văn cho ông nghe, rồi còn nói thêm là trên mạng, trên báo Đại Đoàn Kết đã có nhiều bài phân tích ý nghĩa, giá trị của Công hàm đó trong tình hình hiện nay. Nghe xong, bố tôi thở phào nhẹ nhõm. Ông nhẹ lòng vì vẫn có cách lý giải rằng ông Phạm Văn Đồng, ông Hồ Chí Minh không bán nước. Vì ông vẫn còn có thể tiếp tục tin vào đảng.

Tôi cũng kể ông nghe về những cuộc biểu tình tuần hành phản đối TQ gây hấn thời gian qua, rằng tôi hèn nên không dám đi biểu tình, dù biết rõ đó là quyền hiến định của mỗi công dân, rằng tôi khâm phục và kính trọng những nhân sĩ trí thức và cả những người dân bình thường đã dám thể hiện lòng yêu nước của họ. Thấy bố có vẻ lo buồn, tôi quyết định từ giờ không nói chuyện với ông về chủ đề này nữa. Tôi muốn để lại cho ông chút niềm tin cuối cùng vào những lý tưởng mà ông vẫn tin suốt gần 50 năm nay.

Tôi vẫn nhớ nội dung một truyện ngắn đã đọc lâu lắm rồi nên quên cả tên truyện lẫn tên tác giả. Chuyện về một người mẹ liệt sĩ lặn lội từ Bắc vào Miền Nam, nơi chiến trường xưa để tìm mộ con trai cụ. Cuối cùng, do linh cảm thế nào mà cụ cũng tìm ra bộ hài cốt chôn vội trong tấm võng dù nơi góc chiến hào, nhận ra con mình nhờ vào chiếc đồng hồ chôn theo. Chỉ có anh lính đi cùng cụ, đồng đội của người đã khuất, mới biết chắc 100% rằng đêm trước trận đánh đẫm máu ấy, con trai cụ đã đưa cái đồng hồ ấy cho một đồng đội khác mượn, chính là anh lính trinh sát nằm dưới mộ kia. Sau trận ấy, con trai cụ mất tích. Đồng đội không tìm thấy xác anh. Người lính còn sống không dám kể với cụ già rằng có người quen sau này nói với anh, đã có lần nhìn thấy anh lính mất tích kia trong trại chiêu hồi của kẻ thù. Anh muốn để cụ sống thanh thản phần đời còn lại với hình ảnh đẹp đẽ về đứa con mà cụ đã mang nặng đẻ đau.

Trọng lượng của thời gian

Trẻ con hay có những câu hỏi lạ lùng, đột ngột, hoặc xoáy sâu mãi vào một vấn đề mà chúng ta chưa rõ lắm, làm người lớn nhiều khi bó tay. Ví dụ thế này:

- Con: Cha ơi Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, Trái Đất quay quanh Mặt Trời, vậy Mặt Trời quay quanh cái gì?
- Cha: Mặt Trời lại quay quanh một ngôi sao nào đó to lớn hơn nó nhiều nhiều lần, ở trung tâm của Thiên hà.
- Con: vậy ngoài Thiên hà là cái gì?
- Cha: là những Thiên hà khác.
- Con: các Thiên hà chắc lại quay quanh một Ngôi sao khổng lồ nào đó phải không ạ?
- Cha: chắc thế!
- Con: vậy Ngôi sao đó lại quay quanh ngôi sao nào nữa?
- Cha: (bối rối, nản) cha chịu không biết, con học cho giỏi mà tìm hiểu!

Đó là đối thoại giữa tớ và cha tớ, khi tớ còn nhỏ, 6-7 tuổi gì đó. Lời không còn nhớ nguyên văn, mà đại ý là như vậy, cứ hỏi mãi về vô cùng lớn. Sau này học hết phổ thông rồi đại học, tớ cũng không biết lớn hơn vô cùng cụ thể là cái gì.

Thế rồi tớ cũng rơi vào cảnh khó như cha, khi có lần cậu con trai 9 tuổi của tớ hỏi hoài về vô cùng nhỏ:

- Con: ba ơi Trái Đất do cái gì tạo thành?
- Cha: Trái Đất được tạo bởi vật chất.
- Con: vật chất là gì ạ?
- Cha: vật chất là tất cả những gì con thấy xung quanh, những gì con sờ thấy, ngửi thấy, ... ví dụ như đất đá, cát, nước, không khí, mặc dù không khí con không nhìn thấy được.
- Con: thế cái gì tạo thành vật chất?
- Cha: là các phân tử, mỗi phân tử nhỏ xíu lại được tạo bởi các nguyên tử (biết ông con thế nào cũng hỏi tiếp, nên nói trước luôn cho nhanh!).
- Con: thế cái gì tạo thành nguyên tử?
- Cha: là hạt nhân và các điện tích, mỗi hạt nhân lại được tạo bởi các hạt proton và neutron. (lại áp dụng kiểu trả lời trước, nhưng trong bụng mong: thôi nhé, thôi nhé, hết tiền rồi!).
- Con: thế cái gì tạo ra các hạt ấy?

Đến đây đành phải thú nhận với con là ba không biết, có lẽ là các hạt nhỏ hơn, rồi nhỏ hơn nữa, ... cứ thế.

Sau đó ít lâu, hai cha con lại nói chuyện về vật chất. Không nhớ bắt đầu thế nào, nhưng tiếp theo đang nói rằng vật chất thì có thể cân đo, đong, đếm, đun nóng, hóa lỏng, vân vân và vân vân. Đúng lúc tớ đang ba hoa rằng mọi vật chất đều có trọng lượng thì cậu con trai bé hơn, 7 tuổi, ngồi nghe hóng hớt cha và anh nói chuyện, chợt hỏi: - Thế thời gian có trọng lượng không ba?

Ớ người. Có bao giờ tớ nghĩ đến điều này đâu! Đã dân nhà quê, lại học ngành xã hội, mấy vấn đề khoa học tự nhiên kia nó cao siêu quá, ai mà nghĩ làm gì cho mệt. Lục tìm trong trí nhớ xem đã từng đọc, từng nghe ở đâu để mà trả lời. Bó tay. Sau một lúc lâu suy nghĩ thì tạm trả lời con trai thế này:

- Thời gian có thể coi là một trong những đặc điểm của vật chất, như là trọng lượng, nhiệt độ ... vậy. Thời gian không phải là vật chất, nên không có trọng lượng.

Nói vậy để bảo vệ quan điểm "mọi vật chất đều có trọng lượng" ở trên, nhưng trong lòng vẫn băn khoăn, vì mệnh đề phản không phải lúc nào cũng đúng. Phải thòng thêm một câu:

- Thôi khi nào bọn con lớn rồi chịu khó học giỏi mà tìm hiểu kỹ hơn.

Linh thiêng là gì hả ba?

Việt và Nam (2001)

Việt (sn 1995) và Nam (sn 1998) đều sinh ra ở Kiev, Ukraina. Hai anh em đều nói được tiếng Nga, riêng Việt đã đi mẫu giáo hồi ở Kiev nên nói tiếng Nga chẳng khác gì mọi em bé người bản xứ khác. Tuy nhiên tiếng Việt thì hai bạn đều nói còn kém. Đầu năm 2000, Việt sắp đến tuổi đi học, nhà mình quyết định về Việt nam, để con học tiếng mẹ đẻ cho thạo trước khi vào lớp 1.
Về được ít lâu thì bạn bè bên Moscow lại rủ sang làm một dự án hấp dẫn, thế là cuối năm 2000 mình lại khăn gói lên đường. Một năm sau, vợ đang thất nghiệp ở nhà, chán quá, cũng lại bay sang Moscow làm cùng với chồng. Hai con gửi lại ông bà nội. Việc hai con còn bé quen sống trong môi trường văn hóa bên Tây, tiếng Nga thạo hơn tiếng Việt, đột ngột chuyển sang sống tại một môi trường khác hẳn, chưa bao lâu lại phải xa cha mẹ, đã để lại những dấu ấn nặng nề lên tâm lý trẻ em.
Cuối năm 2002, mình từ Moscow bay về VN công tác. Tuy làm ở Đà nẵng, nhưng cuối tuần vẫn tranh thủ bay ra Hà nội thăm 2 bé. Lúc đó Việt học lớp 2 trường Thực nghiệm Giảng võ, còn Nam đi mẫu giáo.
Tối chủ nhật, ba cha con nằm trên giường chuẩn bị ngủ. Đọc mấy câu truyện cổ tích. Nói chuyện lan man. Tự nhiên Việt hỏi:
- Ba ơi linh thiêng là cái gì hả ba?
- (hơi bối rối) Câu hỏi khó thế. Con nghe nói đến linh thiêng ở đâu?
- Con nghe người ta hát là “người chết nối linh thiêng vào đời”.
- (à đúng rồi, có câu như thế trong một bài hát của Trịnh Công Sơn) Uhm, linh thiêng có lẽ là linh hồn, khi con người chết thì linh hồn có thể không chết.
- Thế người chết rồi lại sống lại hở ba?
- Cũng có thể như thế!
- Thế nếu con chết đi rồi sống lại thì vẫn là con của ba mẹ à?
- (càng bối rối hơn) Cũng có thể. Nhưng không nhất thiết phải sống lại là người. Có thể hóa thân làm cái cây, hay con vật nào đó.
- Vậy thì con muốn hóa thành con cá voi. Con cá voi rất to, bơi ngoài biển và không sợ con vật nào.
- Cũng được, con cá voi thật đáng yêu.
- (im lặng một lúc) Nhưng con sợ không gặp được ba mẹ!
- (cố biến câu chuyện ra trò đùa) Thì lúc đó ba mẹ cũng phải hóa thân thành cá voi rồi chứ. Mình sẽ là một gia đình cá voi mà.
- (lại im lặng) Nếu ba mẹ chưa hóa thành cá voi được thì ba mẹ đi nghỉ mát ở biển, con sẽ bơi ngoài biển và con vẫn thấy ba mẹ nhỉ?

Giật mình, cảnh giác. Một thoáng lạnh sống lưng. Có trời biết được ý nghĩ gì nảy ra trong bộ óc 7 tuổi. Nhưng cứ phải cẩn thận. Suy nghĩ, suy nghĩ, suy nghĩ.
- Không phải ai cũng có linh thiêng để tái sinh lại làm người hay làm cá voi đâu con ạ!
- Sao lại như vậy ba?
- Những người phạm tội lỗi sẽ không được lên thiên đàng, không được linh thiêng để tái sinh.
- Tội thế nào thì không được lên thiên đàng?
- Những tội nặng, như tội giết người chẳng hạn. Những kẻ tự giết mình cũng là phạm tội giết người, nên cũng bị trừng phạt như vậy.

Đêm khuya, ngoài trời gió rét. Bọn trẻ ngủ thiếp đi rất nhanh. Mình nằm mãi mới ngủ được. Hôm sau đưa Việt đi học, dặn cô giáo chú ý đến con hơn. Rồi điện báo cho Đà nẵng tuần này mình bận việc nhà chưa vào được.

Mấy hôm sau, ba cha con nằm trên giường chuẩn bị ngủ, lại đọc truyện cổ tích, lại nói chuyện lan man. Bỗng Việt bảo:
- May quá hôm trước ba nói con mới biết người có tội thì không có linh thiêng, không được hóa thành cá voi.
- Uh, vậy nên mình phải sống tốt, không được phạm tội ác.

Rồi câu chuyện lại xoay quanh các con vật đáng yêu, những bộ phim hoạt hình ngộ nghĩnh, … ru vào giấc ngủ.

Sau chuyến công tác, mình lại sang Moscow. Ba tháng sau, vợ xin nghỉ việc về Hà nội. Bốn tháng sau đó, mình cũng quay về VN. Một trong những việc đầu tiên làm khi về đến Hà nội là vác ba lô, ba cha con đi du lịch bụi ở Hạ Long. Đảo Tuần châu. Việt và Nam được xem xiếc cá heo, khoái lắm.

Ngày 3 tháng 8 năm 2011, Việt sẽ tròn 16 tuổi.

Mẹ Hà, Việt và Nam (Quảng Bình 06.2011)